Diagnostyka układu stomatognatycznego

W
celu właściwej analizy
sytuacji, jaka istnieje w obrębie układu stomato­gnatycznego w
momencie zgłoszenia się pacjenta do lekarza stomatologa, oraz
zaplanowania i przeprowadzenia leczenia i rehabilitacji protetycznej
niezbędne jest uzyskanie szeregu potrzebnych informacji. Uzyskuje
się je przez zebranie wywiadu, badanie kliniczne i badania
dodatkowe. Jak się wydaje, wartość rzetelnie zebranego wywiadu nie
jest w pełni doceniana przez stomatologów. Ciągle jeszcze
czynność tę traktuje się zbyt powierzchownie i poświęca się
jej niewiele uwagi. Doświadczeni klinicyści jednak twierdzą, że o
sukcesie leczenia protetycznego może w dużej mierze decydować
sposób przeprowadzenia wywiadu. Wywiad powinno się
przeprowadzać w warunkach możliwie intym­nych, w zespole
ograniczonym do lekarza i pielęgniarki oraz poświęcić na jego
zebranie odpowiednią ilość czasu. Im pacjent jest w gorszym stanie
psychofizycz­nym, tym dłuższa powinna być z nim rozmowa.

W
czasie zbierania wywiadu, przez umiejętne
formułowanie pytań do­stosowanych do poziomu intelektualnego
pacjenta, lekarz może nie tylko uzyskać cenne informacje dotyczące
stanu zdrowia, przebytych chorób, do­świadczeń i doznań
z poprzednich kontaktów ze stomatologami, jego pragnień czy
żądań, ale również poznać jego osobowość, nawiązać
interpersonalny kontakt i zdobyć zaufanie chorego. Profesor Marcin
Kacprzak, znany lekarz i społecznik, długoletni dziekan i rektor
Akademii Medycznej w Warszawie mawiał, że „jeżeli chory po
pierwszej rozmowie z lekarzem nie poczuł się lepiej, to znaczy, że
trafił do złego lekarza".

Ważne
jest, aby już na wstępie ocenić stosunek pacjenta do stomatologii
i do oczekującego go leczenia protetycznego. Franks podaje cztery
typy chorych, z którymi lekarz stomatolog może się zetknąć:
a) pacjent kompetentny, b) niekompetentny, c) nieuświadomiony, d)
entuzjastyczny. Do grupy a należą pacjenci świadomi swojego
schorzenia oraz możliwości, jakie może im oferować lekarz.
Chętnie z nim współpracują, są zdyscyplinowani, szybko się
adaptują do wykonanych uzupełnień. Do grupy b zalicza się
pacjentów upośledzonych fizycznie i psychicznie oraz ludzi
starszych, którzy nie z własnej winy nie wiedzą, czego mogą
oczekiwać od lekarza i nie potrafią z nim współpracować.
Grupa c obejmuje pacjentów, którzy z powodu braku
możliwości, wykształcenia lub motywacji są nieświadomi zarówno
korzyści, jak i niewygód, jakie towarzyszą leczeniu i
rehabilitacji protetycznej. Chcąc uzyskać pozytywne wyniki leczenia
należy ich poddać procesowi oświaty stomatologicznej. Do grupy d
należą

pacjenci,
którzy zawczasu
akceptują wszystko co im lekarz proponuje, wierzą we wszystkie
nowinki techniczne, z reguły nie kończą leczenia i nie zgłaszają
się na wizyty kontrolne.

Doświadczenie
kliniczne może sugerować również inny podział pacjentów
protetycznych:

I
- pacjenci
zrównoważeni, z własnym i przekazywanym przez innych
doświadczeniem odnośnie do uzupełnień protetycznych, mający
zaufanie do lekarza i chcący z nim współpracować. Jest to
na szczęście najliczniejsza grupa pacjentów.

II
- przeciwieństwem poprzedniej grupy są pacjenci
neurotyczni, pobudliwi, których wymagania znacznie
przekraczają realne możliwości udzielenia im pomocy. Są oni
niecierpliwi, nie stosują się do zaleceń lekarza, wyolbrzymiają
każdą niewygodę czy niewielkie dolegliwości bólowe, jakie
mogą występować w trakcie leczenia. Jest to dosyć pokaźna grupa
chorych, jednak w wielu przypadkach, przez umiejętne podejście,
poświęcenie im więcej czasu, udaje się pozyskać ich zaufanie i
nakłonić do współpracy, co niekiedy pozwala osiągać
bardzo dobre efekty końcowe.

III
- najmniej liczną
grupę stanowią pacjenci tzw. superoptymistyczni, którzy są
bezkrytyczni w stosunku do lekarza i otrzymanych uzupełnień
protetycznych. Z reguły nie doprowadzają do końca swojego
leczenia. Nie pojawiają się również na wizytach kontrolnych
twierdząc, że wszystko jest w porządku, nawet jeżeli sytuacja
wygląda odwrotnie i otrzymane uzupełnienia, zwłaszcza ruchome,
wywierają szkodliwy wpływ na układ stomatognatyczny. Są to
również pacjenci wymagający oświaty stomatologicznej i
wiele uwagi ze strony lekarza.

IV
- oddzielną grupę tworzą pacjenci z zaburzeniami
psychicznymi, którym choroba utrudnia właściwy kontakt z
lekarzem i poprawną z nim współpracę. Tego rodzaju chorzy
powinni być leczeni w placówkach specjalnych.

Doświadczony
klinicysta zbieranie informacji o pacjencie rozpoczyna od momentu
jego wejścia do pomieszczenia klinicznego. Zachowanie się pacjenta,
jego sposób poruszania się i reagowania na otoczenie
dostarcza pierwszych wskazówek odnośnie do stanu zdrowia czy
zaawansowania choroby.

Przystępując
do stawiania pytań, należy ułożyć sobie pewien plan i według
niego kontynuować rozmowę. Pytania powinny być dostosowane do
poziomu pacjenta, a cała wizyta przebiegać w przyjaznej atmosferze
i bez pośpiechu.